Daklozen alleen interessant in winter? [Villamedia opinie 20-01-2011]

Posted on 21/01/2011

2



Als Koning Winter zich aanmeldt en de kerstdagen voor de deur staan, krijgen daklozen kortstondig aandacht van de pers. In het nieuws zijn korte shots te zien van daklozen die een warme maaltijd krijgen in de noodopvang of van lange tafels met een kerstdiner, opgediend door hoge pieten die opeens belangstelling tonen. En daarna gaat iedereen weer over tot de orde van de dag, concludeert Coco Gubbels, die zomer 2010 als dakloze undercover ging voor HP/de Tijd.

Heel af en toe krijg je als kijker iets meer te zien van daklozen in Nederland. Zo liep het programma ‘Altijd Wat’ (NCRV) een dagje mee met daklozen in Amsterdam en had de redactie van KRO’s ‘In de schaduw van het nieuws besloten een hele uitzending te wijden aan daklozen. Waar de redactie van Altijd Wat op een integere manier daklozen en medewerkers van betrokken organisaties aan het woord liet en vooral de problematiek van daklozen ter sprake bracht, liet de KRO werkelijk alle steken vallen. Het had er alle schijn van niet meer dan een opwarmertje te zijn voor ‘Stinkend, beroemd en dakloos’, een ander programma van de KRO.

Zelfs Chris Tates, deelnemer van ‘Stinkend, beroemd en dakloos’ en tafelgast bij ‘In de schaduw van het nieuws’, vond de titel van het programma niet kies: stinkend impliceert dat daklozen stinken en dat is niet zo. Bij de vraag of de (paar) aanwezige daklozen het schijnheilig vinden dat er in de winter opeens wel aandacht is voor dakloosheid, volgen pittige antwoorden die zorgvuldig genegeerd worden door de presentator. Het programma zit vol met momenten waarop gasten proberen uit te leggen wat hun problemen wél zijn en dat kijkers veelal een verkeerde voorstelling hebben van wie een dakloze is en hoe hij of zij leeft. En helaas, helaas, elke poging wordt door de presentator opzij geschoven met een nieuw vooroordeel zonder in te gaan op deze informatie.

Dak- en thuislozen moeten leven met een stigma. In onze samenleving hebben mensen vooroordelen en meningen klaarstaan als het gaat om een groep die vanwege zeer uiteenlopende redenen voor korte of lange tijd geen huis hebben. Daar dien je dus als media voorzichtig mee om te gaan, is mijn mening. Waar ligt de grens en waar ligt onze verantwoordelijkheid? Staat het belang van het onderwerp voorop en geven we ruimte om als spreekbuis te fungeren? Of staat ons eigen belang voorop en willen we scoren met nieuws en kijkcijfers verhogen? Of streef je naar een combinatie? Deze discussie hebben we onderling al vaak gevoerd over kinderen en slachtoffers bij voorbeeld. Discussies die telkens weer de kop op steken. Want er zijn nou eenmaal collega’s die de grens opzoeken.

In het contact met (ex)dak- en thuislozen en betrokken organisaties heb ik gemerkt dat zij erg huiverig zijn om met media te praten. Terwijl ze eigenlijk niets liever willen dan aandacht genereren voor hun situatie die steeds moeilijker wordt. Vooral de ‘hit and run’ strategie en beperkte weergave van dit complexe onderwerp hebben veel organisaties doen besluiten weinig tot geen ruimte te geven aan journalisten. Met persberichten en tegenwoordig ook social media hopen ze hun verhaal te kunnen vertellen met de deuren dicht.

Uitzendingen zoals ‘In de schaduw van het nieuws’ maken het voor betrokkenen des te lastiger: wie laat je wel binnen en wie niet? Welke journalist of redactie kun je wel vertrouwen en welke niet? Wie gaat er zorgvuldig om met het onderwerp? En hoe denken we daar zelf over: zijn daklozen alleen in de winter interessant? Zijn het zielige mensen en dus publiekstrekkers? Is de problematiek te ingewikkeld? Of is het niet sexy genoeg terwijl ook jij of ik dakloos kan worden?